:: صفحه‌ی اول     :: درباره‌ی ما     :: تماس با ما
دوشنبه، ۲۷ آذر ۱۳۹۶
:: English Section
P گزارش
معماری تکاملی، معماری تکیه زده بر فرهنگ و تمدن... در گفتگو با مهران قارلقی

Negin Najjar Azali نگین نجار ازلیاین بار به گفتگو با معماری نشسته ام که قراین حکایت از گام نهادن او در مسیری صحیح به تعبیر معمارانه دارد؛ این روزها به شهادت حضور وی در عرصه های مختلف معماری، نام او بسیار شنیده میشود. و به اعتبار سوابقش بیش از نیز شنیده خواهد شد. نام او مهران قارلقی است. با چنته ای مملو از معماری و پژوهش. پس از ترک وطن، تحصیلات تکمیلی خود را در مدرسه عالی معماری AAلندن گذارند و بعد هم به مدت 4 سال در همین مدرسه به معماران جوان تر از خود مباحث تکنولوژی معماری را تدریس. در کنار این ها همکاری با شرکت نورمن فاستر را نیز در کارنامه حرفه ای خود جای داده است. سال 2011 شرکت خود را راه اندازی کرده با عنوان استدیو اینتگیرت [Studio Integrate]، تا به امروز در لندن مشغول فعالیت است. خودش میگوید هدفشان «وارد کردن معماری به زندگی مردم است و برای این کار نیز از خود همین مردم کمک میگیرند...».

طراحی در این مرکز از کوچکترین شی شروع شده تا بناها و پروژه های بزرگ ادامه پیدا میکند. در سال 2014 بود که مهران قارلقی و دوستانش توانستند عنوانEmerging Brand را برای شرکتشان از طرف دولت بریتانیا دریافت بکنند. سال بعد شرکت رولز-رویس، آن ها را به عنوان صد برند برتر لاکچری در سطح بین الملی مطرح کرد. با اینکه سال هاست، در خارج از ایران زندگی میکند، همیشه در تلاش بوده است تا پلی ارتباطی میان فرهنگ دیرین ما در دنیای غرب و در قلب لندن باشد. نمایشگاه Evaluation و کار بر روی مجله AD را میتوان شاهدی بر این مدعا دانست. مجله ای که به گفته خودش نتیجه سه سال کار و تلاش بود. این همه در کنار جوانی او، کار کشتگی او و خط و ربطش را درخشان تر میکند. تو گویی پله های ترقی را با شتاب اما استوار طی کرده است و البته گفتگو با او را حائز نکات کلیدی برای معماران جوان و کارفرمایان دلسوز.
• بسیاری معتقدند رجوع به معماری گذشته ایران نتیجه ای جز تکرار فرمال گذشته در اختیار ما قرار نخواد داد و این نوع خاص به معماری سدی در برابر ذهن ایده پرداز و خلاق خواهد بود.
چنین برخوردی نه تنها با معماری گذشته ایران؛ بلکه با تمامی معماری های دیگری که از گذشته برای ما به یادگار باقی مانده اند، میتواند خود تاریخی ترین اشتباه بشر باشد. به هر تمدنی که نگاه کنیم، رشد و تعالی در طی پروسه هایی توسط آزمون و خطا توسط مردمان ان کشور و تمدن پدید آمده است. به عبارتی دیگر، هزاران سال زمان لازم بوده است تا اطلاعات انباشته شده تبدیل به یک تمدن و فرهنگ تکامل یافته و متناسب با مردمانی که متعلق به آن هستند، گردند. در این معنا به بهانه نوآوری و خلاقیت، فراموش کردن فرهنگی که چیستی و هستی مار را شامل میشود، اشتباه محض است. من همیشه گفته ام، ما باید اول ریشه های خود را بشناسیم و پس از در پی آن برآییم که آن را بهبود بخشیده و امروزی کنیم.
• به عبارتی نادیده گرفتن معماری دیروز نه؛ بلکه رشد آن؟
معماری گذشته ما، انباشتی از اطلاعات و داده های عظیمی است که میتوان با امروزی کردن آن ها و مدیریتشان، به دانش عمیقی دست یافت؛ چراکه، تاریخ مصرفی برای فرهنگ آزموده شده توسط یک ملت نبوده و نیست. البته ما این سخن را هیچگاه به صورت یک شعار، مثل آنچه که در بیشتر موارد رایج این روزهاست، ندیده و برای اثبات علمی و دقیق این موضوع پژوهش های فراوانی در استدیو اینتگیرت در لندن انجام دادیم. در پژوهشی که به یاری دانشگاه هارواد، مدرسه عالی معماری AA لندن و شرکت نورمن فاستر انجام شد، کاملا قابل مشاهده بود که اطلاعات استخراج شده از بناهای قدیمی، میتوانند بزرگ ترین کمک برای طراحی متناسب نیازهای امروز باشند. به شرطی که روش های انطباق امروز و گذشته را به درستی رعایت کنیم. به این ترتیب میتوانیم مدعی شویم که به هویت، فرهنگ، زمینه، کارکرد و ... دیگر مسائل مهمی که معماری در تلاش است برای آن ها پاسخ مناسبی ارائه دهد، با روشی علمی و منطقی و پراگماتیک نزدیک شده ایم، نه فقط فلسفی. برخی از پاسخ های هوشمندانه اسلاف ما به پدیده های معمارانه غیرقابل جایگزینی هستند. چون هر کدام از این راه حل ها در جبر زمانی و مکانی خاصی به وجود آمده اند. در این میان اگر معماران ما نیز بیاموزند که از معماری گذشته به صورت هوشمندانه ای استفاده کنند، مطمئنا انقلابی در معماری امروز به وجود خواهد آمد. در عین حال میتوانیم فرهنگ و تمدن دیرین خود را در مقابل چشم جهانیان به نمایش بگذاریم.
• اشاره کردید به جبر زمانی و مکانی؟!
ببینید، هر دوران و هر مکانی نیازهای خاص خود را میطلبد. به طور مثال دوران مدرنیته و معماری مدرن. اگر به بنیان پیدایش این نوع خاص از تفکر دقت کنیم، متوجه میشویم که این معماری زاییده جنگ ها و مشکلات اقتصادی دنیا و بی خانمان گشتن تعداد زیادی در آن برهه زمانی است. این معماری پاسخگوی دوره خود بود، ولی با بهبود اوضاع توجه به مسائل فرا مادی گسترش پیدا کرد. امروز در دورانی به سر میبریم که نیازهای خاص خود را داراست. معماران ما معمولا به دو گروه عمده تقسیم میشوند. گروه اول: آنان که گذشته را میپرستند و در صدد تکرار عین به عین آن هستند و گروه دوم، گروهی که در مقابل آن ایستاده و هر آنچه که مربوط به ارزش های گذشته باشد را انکار میکنند بدون توجه به اینکه این ارزش ها هستند که یک تمدن را به وجود آورده اند. ما به عنوان کسی که ادعای معماری میکند باید حد وسط این دو دیده را به طرز منطقی و عاقلانه ای کشف کنیم. البته این کشف و شهود با بمباران اطلاعاتی امروز و تغییراتی که لایه های مختلف جهان هر لحظه به خود میبیند کار چندان ساده ای نیست. در عصری زندگی میکنیم که فناوری اطلاعات دیدگاه ما را نسبت به موضوعات فضا و مکان نیز تغییر داده اند. یافتن معماری متناسب بافرهنگ زمینه ای که در حال حاضر برای آن معماری میکنیم به گونه ای که برای امروز و آینده باشد فقط و فقط با تکیه بر تمدن خود ممکن است. اگر امروز المانی مانند گنبد فورا ذهن ما را به سمت معماری خاورمیانه هدایت میکند، باید درک کنیم این المان بیش از آنکه مساله ای تزئینی باشد بنیانی عملکردی در خود داشته است. پاسخی که توانسته این فرم خاص به نیازهایی خاص بدهد، در طول زمان و با تکرار، به تدریج تبدیل به یک المان فرهنگی نیز شده است. با شناخت اصلات و چیستی و چرایی نمونه های مشابه میتوان برای معماری امروز جوابی متناسب نیز ارائه داد. گسست از مان و کان معماری را بی معنا و بی مفهوم میکند. اگر در معماری بتوانیم تمامی دیسیپلین های طراحی را با عمق جان بشناسیم، میتوان امیدوار بود معماری از این آشفتگی درونی نجات پیدا میکند. به همین دلیل من به شخصه نه تنها گذشته و فرهنگ ایران را فراموش نمیکنم؛ بلکه هر زمان که بتوانم از این فرهنگ برای امروز درس میگیرم. اینکه به شما به عنوان معمار پروژه ای پیشنهاد داده اند، در دوحه یا سیسیل یا آفریقا باعث میشود تمامی این دیسیپلین ها تغییر کرده و در خدمت زمینه و کانتکست جدید قرار بگیرند. مسلما فرهنگ هیچ ملتی، یک موضوع تزئینی نیست. مثلا فرمی که شما در آفریقا میبیند، به احتمال به دیل باورها، تکنولوژی و مصالح موجود آن منطقه به وجود آمده و سپس در طی گذر سالیان دراز تبدیل به یک المان معماری مردمی خاص شده است. به شهرسازی ایران دقت کنید. نحوه شهرسازی ایران قدیم بر پایه نیازهای شهروندانش، منطق روایی و گسترش یافتگی خاصی را پیروی میکرد. یا حیاط مرکزی. فرمی شناخته شده. فرمی که به دلیل اقلیم و دلایل کاربردی به وجود آمده و تبدیل به نماد شده است. به مرور زمان هر کدام از این المان ها تکامل پیدا کرده و اصلاح شده اند، اما در طول تاریخ، هیچ گاه به طور کل حذف نگردیده اند. نادیده گرفتن تمدنی که معماری در آن در حال شکلگیری است، چیزی به جز پاک کردن صورت مساله نیست. در ظاهر بسیار قابل قبول است که عده ای بگویند ارزش های گذشته فرق کرده ولی وقتی به یک تکامل فرهنگی از طریق علمی نگاه میکنیم، ارزش های مطلق هستند که در امروز ما نیز تاثیر میگذارند. درواقع ما وقتی به پل خواجو یا بنایی مثل کبوترخانه توجه میکنیم ارزش هایی رو از پروژه استخراج وهندسه جالبی را از آن به دست می اوریم که برای امروز ما معتبر است.
• با نگاهی به کارهای شما، میتوان فهمید که سعی در استخراج و درک زبان الگویی معماری ایران را داشته اید. تا جایی که در طراحی برج چیتگر، این مساله کاملا واضح است و نمود دارد.
برج چیتگر، پروژه ای بسیار فاخر بود و جای تاسف به دلایل خاصی از طرف شرکت مشارکت کننده در این پروژه، و اختلافاتی که به وجود آمد پروژه به مرحله اجرا نرسید. ما برای طراحی این بنا از تناسبات و عملکردهای خاصی استفاده کردیم. پس از استخراج شکل کلی خود ساختمان، شروع به تحلیل آن کردیم. در این پروژه کانتکست و فانکشن در رابطه ای دوسویه به یکدیگر احترام میگذاشتند. هدف این پروژه ایجاد مکانی بود برای تعاملات افراد از تمامی اقشار جامعه. به نوعی که حتی اگر خود بنا به دلایل متفاوتی از پذیرش بازدید کننده ها معذور باشد، بتواند شهروندان را به داشتن تعاملات با یکدیگر ترغیب کند. برای اینکار سکویی در نظر گرفته شده بود که تفرجگاه و تفریحگاهی برای خانواده ها محسوب میگردید. نوع تناسبات فضایی همگی از اصل احترام به زمینه گرایی تبعیت میکرد. پوسته ای که بر روی نمای ساختمان کشیده میشد، با الهام از معماری سنتی ایران، بادگیرها طراحی شد. تناسبات به گونه ای بود که در بالای ساختمان صفحه به بنا نزدیک شده و در پایین از آن فاصله میگرفت. با این کار در آن واحد نه تنها جریان هوایی متناسبی داخل بنا به وجود می امد؛ بلکه با سایه اندازی های انجام شده، سبب تغییرات مثبتی در آب و هوای منطقه میشد. پروژه مستقیما از معماری ایران الهام نگرفت، ولی با استخراج زبان الگویی این معماری، راه حل های متناسب با امروز را پیشنهاد داد. مفاهیم عمیق و جالبی مثل دو پوشه بودن، بازی با نور و سایه، بادگیر ها و الخ. که همگی با ذهن مخاطب ایرانی آشنایند.


مهران قارلقی


• پس با استفاده از زبان الگویی توانستید به سیستم های پیجیده امروزی فائق بیایید؟
کاملا صحیح است. ما برای این کار چند شرکت اروپایی را هم در مراحل پژوهشی پروژه دخیل کردیم. با توجه به امکانات سازه به صورت ساده ای میتوانست انجام بگیرد. صفحاتی که بر روی نما قرار میگرفتند نه تنها در برار زلزه مقاوم بودند بلکه از نظر دید و از نظر زیبایی شناسی نیز هدف والایی داشت. اگر به این صفحه با دقت نگاه کنید، صفحه در پایین تبدیل به یک سقف میشود. این سقف یک نوع پشتیبان هوایی برای شما به وجود خواهد آورد. مردمی که در زیر سکو قرار گرفته اند با داشتن احساس تعلق به مکان، میتوانند به قشرهای مختلف جامه نزدیک شوند.تا به یک سقف تبدیل شود که برای مردم یک پشتیبان هوایی ایجاد میکند. هندسه خاص این بنا نیز نه تها از لحاظ کاربردی برای ما اهمیت داشت بلکه از نظر فرهنگی نیز برای ما نزدیک بود.
• مجله AD؟
این مجله به همکاری یکی از دوستانم به اسم مایکل اولریک هنسل انجام شد. پروژه ای بسیار طولانی و عظیم. اولین قدم ما این بود که مجله ای را که مختص نوآوری و پیشرفت های روز است راضی بکنیم تا به فرهنگ ایران توجه کند. برای اینکار لازم بود ثابت کنیم که معماری ایران کاملا مساله ای نوآورانه و قابل انطباق با نیازهای امروزی است. ما حتی اگر به بناهای گذشته نگاه میکنیم این بناها امروزه میتوانند نقش بسیار مهمی در معماری داشته باشند. نه تنها برای ایران، بلکه تمام افرادی که میخواهند از این روش طراحی یاد بگیرند . آن زمان هنوز این جذابیتی که برای دنیا در مورد ایران به وجود آمده است، نبود. همین هم پروسه کاری را سخت تر میکرد. هدف اصلی ما این بود که یک مرجع کامل از گدشته تا به امروز معماری ایران را دراختیار جهانیان قرار دهیم. خوشبختانه نیز عملی شد. تا جایی که پژوهش های انجام گرفته در مجله معتبر WIRED چاپ شدند.
• تجربه هایی که در رباطه به چاپ گرهای سه بعدی داشتید هم در همین راستا بود؟
من و همکارانم در استدیو اینتگریت، تمامی سعیمان این است تا تکنولوژی های روز را با معماری به گونه تطبیق بدهیم که در آخر نتیجه، معماری معناگرایانه باشد. نزدیک به هشت سال است که با این چاپگرها کار میکنیم. تعدادی نیز محصول خودمان است. این تکنولوژی به دلیل جوان بودن آن، هنوز راه زیادی برای ادامه دارد. ما نیز به همین دلیل فعلا بر روی آزمایش و مطالعه بر روی پروداکت های کوچک هستیم. ما اولین شرکتی بودیم که توانستیم با استفاده از این تکنولوژی محصولی برای استفاده عموم تولید کنیم. صندلی که با همکاری یکی از شرکت های مبلمان سازی بریتانیا انجام شدف نه تنها تمامی استاندارها و ضوابط متناسب با نیزاهای آدمی را رعایت کرده بود؛ بلکه برای استفاده عموم نیز محصولی به نسبت مرقون به صرفه به شمار میرفت. در واقع سعی کردیم، این تکنولوژی را از دنیای صرفا هنری بیرون کشیده و آن را برای در جهت استفاده عموم به کار ببریم. برای مرکز هنر و انسان شناسی در لندن نیز با کمک خود مردم توانستیم ساختارهای جالبی را به دست بیاوریم. با پرینترهای سه بعدی قادر شدیم پانصد کوزه مشابه ولی غیر همشکل را به وجود بیاوریم. پروژه ای که در سال 2014 نامزد دریافت جایزه سال هنرمند شد.
• اشاره کردید به کمک خود مردم؟!
ما برای موزه somerset house لندن، مجسمه ای طراحی کردیم. این مجسمه از قوانین رشد طبیعی و اکوسیستم تبعیت میکرد. قوانینی که در آن DNA دخیل است. در هر قطعه ای که طراحی میکردیم، از 20 آمینو اسید مختلف استفاده میشد. زبان برنامه ای که برای انجام این کار با کامپیوتر نوشته بودیم، به هرکسی این اجازه را میداد تا خود DNA درخواستی خود را انتخاب کرده و در سیستم کدهای آن را وارد نماید. از بین 128 هزار کدی که نوشته شده بود، برنامه نزدیک ترین فرم به شخص را انتخاب کرده و در اختیار او قرار میداد. به این ترتیب با استفاده پروتئین مولکولی افراد یک اثر هنری تولید شد. اثری که هدف آن آموزش به مردم بود برای آنکه درک کنند، مسائل طبیعی چگونه میتوانند بر روی پروسه طراحی تاثیر بگذارند. البته ما برای اینکار از پرفسور براین ساترن که از محقیقین علم ژنتیک هستند کمک گرفتیم.
• استدویو انتیگریت، همان طور که از اسمش هم پیداست، شاخه های مختلفی از علوم را به یکدیگر متصل کرده است برای رسیدن به یک تعالی در معماری. سوال آخر، ارتباط همه این ها شما را دچار آشفتگی نمیکند؟
البته که نه. مسلما هنوز در آغاز راه هستیم. ولی تمامی این شاخه هایی که من با همکاری دوستانم به آن ها وارد شده این همگی یک هدف داشته اند، تکامل معماری و داشتن دیدگاه تکاملی نسبت به معماری.

P تبلیغات
دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات در رشته کارشناسی ارشد شهرسازی دانشجو می پذیرد
 مسترکلاس تخصصی ژورنالیسم در حوزه شهر و معماری