:: صفحه‌ی اول     :: درباره‌ی ما     :: تماس با ما
سه شنبه، ۴ مهر ۱۳۹۶
:: English Section
P گزارش
فضایی شهری به نام نارمک

Nima Nasr.j نیما نصربحث پیرامون این نکته که در ایران فضایی به نام فضای شهری وجود دارد یا خیر، جدلی است که بسیاری از متولیان و اندیشمندان حوزه شهری بدان پاسخهای گوناگونی داده اند. رویکرد بررسی معیارها و فاکتورها وکیفیاتی که فضا را شهری میسازند و از فضای محدود و نامفهوم به سوی یک فضای پاسخده سوق میدهند، دارای جنبه های متنوع و گوناگونی است. بسیاری بر این اعتقادند که کلانشهر تهران فاقد فضایی شهری است و عده ای دیگر با تغییر و تفسیر برخی کیفیات و تطبیق آن با فرهنگ جامعه، می پذیرند که معدودی از فضاها را میتوان فضای شهری نامید.

این نوشتار قصد ندارد در پی کیفیاتی باشد که به کمک آن بتوان تفاوت فضا و فضای شهری را شرح داد. هدف، معرفی فضایی نام آشنا برای جامعه مهندسین معمار و شهرساز است تا با توجه به کیفیات مطرح شده در آن بتوان استدلال نمود که در بحران فقر فضای شهری، حداقل پتانسیل¬هایی وجود دارد که بتوان آن¬ها را با اندکی تامل فضای شهری نامید.


محله نارمک و میدان نبوت (هفت حوض)

نارمك به عنوان اولين محله از پيش طراحي شده در تهران همواره مورد توجه بوده است. در واقع مطالعه اين نوع شهرسازي موسوم به راسيوناليستي در مقابل شهرسازي سنتي ايراني به خوبي مي¬تواند نقاط تفاهم و تضاد اين دو را با هم نشان دهد. علاوه بر اين ميدان نبوت كه در قلب اين بافت قرار دارد به عنوان يكي از كانون¬هاي مهم تجاري در سطح شهر تهران هميشه مطرح بوده است و مي¬توان آن را به عنوان قوي¬ترين قطب تجاري شرق تهران در نظر گرفت.
نارمك اولين شهرك با استراكچر نظم يافته و قوي با محورهاي اصلي شمالي – جنوبي درجه اول، دوم و سوم شهري به شمار مي¬رود. در اين نوع شهرسازي ميدان¬هاي داخل محلات ازنظر سلسله مراتب شهري بين واحد همسايگي و واحد همجواري تلقي مي شوند و چون در نزديكي معابر اصلي قرار دارند، از خدمات آنها استفاده مي¬كنند.

توسعه تاریخی: شهر تهران بین سال¬هاي 1310 تا 1320 شاهد افزايش شهرنشيني، موج سوم صنعت و مدرانسيون بود. در اين دوران 63 كارخانه جديد در تهران ساخته شد و علاوه بر آن دولت اقدام به ساخت تاسيساتي از قبيل ايستگاه راه آهن، تاسيسات هوايي شهباز و اداره گمركات كرد.در اين اثني تشكيل ادارات مركزي در تهران عامل ديگري در روند توسعه فزاينده اين شهر و رشد نرخ مهاجرت بود.
در اين دوران و با توجه به آمار و ارقام سرشماري 1311 تهران داراي سه گروه شغلي عمده به شرح ذيل بود : كارفرمايان و صاحبان حرفه (35 درصد )،كارمندان دولت و حقوق بگيران (34 درصد) و شاگردان و كارگران روزمره (31 درصد) .در همين راستا دولت اقدام به ساخت محله¬ها و شهرك¬هايي متناسب با اقشار مختلف و نيازهاي آنها كرد كه مي¬توان از جواديه¬، نازي آباد، نيرو هوايي، سلسبيل و ... به عنوان شهرك¬هاي كارگري و از نارمك، تهرانپارس و يوسف آباد به عنوان کوي¬هاي مختص كارمندان دولت نام برد.
نارمك يكي از اراضي بلاصاحب اطراف تهران بود كه به موجب قانون ثبت اراضي موات در اختيار بانك ساختماني گذاشته شد. هسته مركزي نارمك كه اولين تجربه شهرسازي مدرن با انديشه¬هاي راسيوناليستي ايراني است، در سال 1329 توسط بانك ساختماني طرح ريزي شده و طراحی ساختمان¬های آن را دکتر محمد منصور فلامکی به عهده داشته است.
نارمك در زمان مصدق حدود 3000 تا 4000 قطعه ي 200 تا 450 متري در نظر گفته شده بود و ارتباط این منطقه با شهر تهران از طريق خيابان تهران نو و شاهرضا (خيابان انقلاب فعلي) برقرارمي¬شد و مردم علاقه چنداني براي سكونت از خود نشان نمي¬دادند. اولين بخش های شكل گرفته ايستگاه دفتر و ميدان هفت حوض مي¬باشد، پس از آن خيابان گلبرگ و سيمتري نارمك، نظام آباد، شهيد مدني و ادامه آن تا خیابان هنگام شكل گرفت تا به ده نارمك رسد. سرانجام با ساخت زيرساخت¬هاي شهري و احداث بزرگراه رسالت، نارمك مورد توجه قرار گرفت و اراضي حد فاصل آن تا مناطق توسعه يافته تهران نيز ساخته شد.
از خصوصيات طرح شهرسازي نارمك مي¬توان به موارد زیر اشاره كرد:
1. تامين فضاي آزاد خيابان ها، ميادين، موسسات دولتي و مالي به ميزان كافي
2. قرار دادن بيشتر ساختمان ها در جهت شمال و جنوب به منظوراستفاده از نور خورشيد در فصول بهار و پاييز
3. نسبت متناسب در عرض و طول قطعات
4. پيش بيني تاسيسات عمومي لازم در هر منطقه
5. ايجاد واحد¬هاي همسايگي با استفاده از ساخت كالبدي


معماري منطقه غالبا مدرن است و فاقد بناي تاريخي ميباشد. بارزترين مشخصه منطقه ازديدگاه كاربري اراضي، نسبت پنجاه درصدي (86/49 %) بخش مسكوني است به نسبت 26 % كل شهر، كه كاملا نشان مي¬دهد منطقه عمدتا منطقه¬اي است مسكوني .ويژگي ديگر از نسبت بالاي معابر (35 %) نشات مي گيرد كه مي¬تواند به اين علت باشد كه معابر شهري اطراف مناطق بين آنها نصف مي شود و فضای کافی برای حرکت پیاده را فراهم می آورد. همچنین وجود مسیر BRT و ایستگاه مترو در چهار راه سرسبز، بر رویکرد پیاده مداری و استفاده از سیستم حمل و نقل عمومی تاکید دارد و این جریان را عملی می سازد.

آنچه به تعریف سلسله مراتب عرصه¬های عمومی و نیمه عمومی در نارمک کمک می¬نماید، فرم کالبدی خاص آن ( دو E مقابل هم) می¬¬باشد. فضایی آرام و دور از هیاهو در جوار عرصه عمومی برای استراحت و مکث گردشگران و مکانی برای تعامل و مراودات اجتماعی ساکنین میادین. حس تعلق خاطر ساکنین به میدان محل سکونت در اکثریت مشهود است و به عنوان ویژگی هویت بخش برای ساکنین تلقی می¬شود. این جمله بارها از اهالی ساکنین شنیده شده که من بچه¬ی میدان شماره¬ی ... هستم.
هرچه میادین صدگانه به خیابان آیت نزدیک¬تر باشد خاصیت محلی بودن و خصوصی بودن آن کمتر و بیشتر تحت تاثیر جمعیت گردشگر خیابان آیت و میدان هفت حوض قرارمی گیرد.
پیاده رو عریض 8 متری خیابان آیت که عریض¬ترین مسیر پیاده تهران نیز می¬باشد امکان مکث و حرکت توامان را در فضای خطی خیابان فراهم آورده و تبدیل به مکانی شده است که حضور فعالیت¬های غیر رسمی را به طرزی سیال و پویا پشتیبانی می¬کند.
جزیره میانی میدان نبوت نیز دارای سلسله مراتب فضایی است و فضای کاملاً عمومی در وسط جزیره و حاشیه¬ی حوض¬های هفتگانه قرار دارد، حضور گسترده سالمندان از نکات شاخص این فضا است و فضاهای نیمه عمومی توسط طاق نصرت تعریف شده و در لایه بیرونی میدان قرار دارد. پشتیبانی قوی کاربری تجاری پاسخگوی نیازهای هفتگی و ماهانه سالمندان از فضا از دلایل رونق فضا محسوب می¬شود. پشتیبانی کاربری مذهبی در میدان (مسجد النبی نارمک) که بانی بسیاری از رخدادهای اجتماعی است و در مراسم جشن و سوگواری نقش مهمی به عهده دارد، در پویایی این فضا بی¬تاثیر نیست. حضور کلانتری 127 نارمک در بخش شمال غربی میدان نبوت امنیت روانی و اجتماعی فضا را تا حد زیادی تامین می¬نماید. در بخش جنوبی میدان تعدادی میز شطرنج قرار دارد که مورد استفاده جوانان و سالمندان قرار می گیرد. مکانیابی سرویس بهداشتی در بخش جنوبی جزیره میدان، استفاده از فضا را برای سالمندان تسهیل نموده است. حضور گسترده فعالیت¬های غیر رسمی شبانه، از کسالت آور شدن روحیه فضا جلوگیری می¬کند و فضایی سرزنده برای اکثر ساعات شبانه روز را شاهد هستیم.
محصوریت جزیره میانی توسط درختان افراشته حاشیه جزیره حاصل شده و جزیره را از ترافیک پیرامونی جدا می¬سازد. کریدور بصری به کوه¬های البرز نارمک را با طبیعت شمال تهران پیوند می¬دهد. و خط آسمان تقریبا پیوسته و تناسبات فضایی خیابان را در آستانه احساس محصور شدن قرار داده است. به طور کلی کیفیتی بی نام در این فضای شهری کاملا ملموس است کیفیتی که با حضور فعال ساکنین محله در این فضای شهری عینیت می یابد.

P تبلیغات
دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات در رشته کارشناسی ارشد شهرسازی دانشجو می پذیرد
 مسترکلاس تخصصی ژورنالیسم در حوزه شهر و معماری