چند روز پیش خبر طوفان موسوم به " نرگس " در کشور برمه در تمام دنیا منعکس شد. بعد از چند روز، سازمان ملل اعلام کرد که فقط توانسته به 20 درصد از یک و نیم میلیون نفری که شدیدا به کمک نیاز دارند امداد برساند. بنا به آمار رسمی شمار کشته شدگان این سانحه طبیعی اکنون به بیش از 34 هزار نفر رسیده است*.

در کمتر از چهل و هشت ساعت قبل هم خبر زلزله مهیب جنوب چین در صدر اخبار سوانح طبیعی، قرار گرفت. این اخبار واقعا دردناک هستند و تمام انسانها رو به واکنش – هر چند درونی و کوتاه – وامیدارند. کمی اگر در حافظه خودمان هم کنکاش کنیم به اتفقات مشابه در کشورخودمان،ایران برمیخوریم. اگر چه ردی از زخم حادثه ای مثل بم باقی نمانده و کمتر در این مورد صحبت میشود،اما این زخم از همان دردهای معروفیست که به قولی ".. روح آدم را همیشه آزارمی دهد.. ". بیان این واقعیات که در یک پریود نا منظم ولی همیشه و در هر نقطه ای رخ داده و خواهد داد، تمام شدنی نیست. اما رویکردهایی که کشورهایی مثل فرانسه در این زمینه به عنوان استراتژیِ برخورد، پیش گرفتند، در جایگاه خودش آموزنده است و پیشتازی این کشورها در امدادرسانی در موارد مشابه را تا حدی روشن می کند:

در فرانسه، کار معماری در گرایشات مختلفی دنبال می شود. در واقع، یک دفتر یا به اصطلاح آژانس معماری، پروانه کاری خود را بر اساس گرایش خاصی دریافت می کند. به عنوان مثال، دفتری که در زمینه معماری اکولوژیک فعالیت می کند، پروژه های مرتبط با این موضوع را باید اداره کند و در زمینه تحقیقات و کنفرانسهای مربوطه، چه به عنوان بانی و چه محقق، بر مبنای فعالیت تخصصی حقوق و مزایای دولتی دریافت می کند. از این گرایشات می توان به شهرسازی، طبیعت گرایی، انرژی پایدار، بهسازی، سازه، حرکت شهری**، معماری ارزان و .... اشاره کرد. در این میان معماری فوری یا Architecture d’urgence هم گرایشی ست که به چشم می خورد. این دفاتراز بودجه تحقیقاتی بالایی بر خوردارند که توسط دولت تامین می شود و از لحاظ قانونی برای احداث چنین شرکتی حتما یک آتلیه – به معنای یک کارگاه وسیع برای آزمایش مواد و تحقیقات – در کنار امکانات اداری لازم و ضروری است. کار اصلی این دفاتر بررسی تکنیک ساخت سریع یک سر پناه – حتی در حد یک شهر – می باشد.

• اردوهای تحقیقاتی، به مناطقی که سابقه بیشتری در سوانح طبیعی دارند،
• پرورش گروه دانشجویی کارآموز برای فعالیت های مربوط،
• تبلیغات و معرفی تکنیک های ساده آموزشی در سطح عمومی به شکل جشنها و همچنین مجلات تخصصی،
• آزمایش مواد طبیعی که قابلیت تبدیل به ماده ای قابل استفاده برای استفاده ساختمانی،

از مجموعه فعالیت های این شرکتها می باشند. برخی از پروژه های معماری که بدین شکل و به نوعی با این نگاه، یعنی " سرپناه با سرعت بالا " در سطح جهان وجود دارند هم نقش منابع تکنیکی و ریخت شناسی برای این زمینه فعالیت می باشد. در واقع آگاهی از شرایط محیطی حادثه، تنشی که حادثه به بار آورده، مهمترین نگاه و وجه خلاق گونه یک متخصص معماری فوری می باشد.از این پروژه ها می توان به طرح چادر"تویو ایتو" ، لوله های کاغذی " شیگروبان" و صد البته طرح کیسه های شنی "مرحوم نادر خلیلی" اشاره کرد. یکی از دلایل شهرت پروژه خلیلی در فرانسه، وجود این گرایش و پرطرفدار بودن آن می باشد و واقعا از ایده نادر خلیلی به عنوان طرحی که کارگشای بسیاری از طرح هایی مثل " کره ای از بطری های آب معدنی " که با بستن درب بطریها شکل میگیرد، و مشابه آن، بین کارشناسان یاد میشود. یکی از فعالیتهای جنبی این دفاتر، محصولات معماریست که به شکل کوتاه مدت سفارش داده می شود. مثل فضاهای کنفرانس در فضای باز، غرفه های نمایشگاهی.... اشاره کرد. در مجموع هر چند ساماندهی این دفاتر در غالب یک مجموعه جامع و تبدیل تحقیقات به محصول در زمان وقوع حادثه، امریست که خلاقیت در مدیریت حادثه را می طلبد، اما شاید وجود موارد مشابه، حداقل در امر تحقیقات مسکن، در ایران، خالی به نظر برسد و به نوعی ترجمان دقیقتراین تکنیک، مفید واقع شود.

* به نقل از سایت BBC
** این گرایش به طراحی اندامهای شهری برای فستیوالها و جشنها می پردازد. ترکیب مورد نظر عینا ترجمه ترکیب فرانسوی آن می باشد.