:: صفحه‌ی اول     :: درباره‌ی ما     :: تماس با ما
سه شنبه، ۲۴ تير ۱۳۹۹
:: English Section
P گزارش
مقاله؛طراحی مجسمه‌های شهری(قسمت آخر)

Jamaleddin Soheyli جمال الدين سهيليارزش‌ها در طراحی مجسمه‌های شهری
براي آنكه بتوان براي معرفي و اشاعه ارزش‌هاي فرهنگي/مذهبي مردم از طريق مجسمه‌هاي شهري اقدام کرد بايد روشي در پيش گرفت تا هر آنچه را كه مردم به آنها اعتقاد دارند و برايشان احترام قائل هستند شناسايي نمود و بشكلي كاربردي ارائه كرد. دكتر سيد حسين بحريني معتقد است ،ارزشها در طراحي را مي‌توان به 5 شكل معرفي کرد.(۱)

بنظر ميرسد استفاده از اين روشها در طراحي مجسمه هاي شهري در جهت ارائه هويت و سيماي شهري مطلوب تر، مناسب باشد. لذا در اينجا به معرفي اين روشها از ديدگاه طراحي مجسمه هاي شهري مي پردازيم.
1- آنچه را كه مردم مي بينند ً ،يعني توانايي درك واقعي از محيط اطراف بگونه اي كه صرفاً‌بعضي از مفاهيم عمومي مانند وجود تناسبات زيبا ،تركيبات حجمي مناسب و تركيب هاي رنگي متعادل و … را درك نمايد و احساس لذت را از يك اثر هنرمندانه داشته باشد.
2- ًآنچه را كه مردم مي ستايند ً كه به مفهوم قدرت ستايش ،فهم و استفاده از محيط شهري است. در اين مورد ميتوان به الو گاههاي قديم ميدانهاي شهر نايين ويزد اشاره نمود. همانطور كه اشاره شد اين عناصر مياني در ميدانها از تقدس برخوردار بودند و بطور روزمره نيز با آنها در ارتباط بوده اند. اين طور بنظر مي رسد كه در حال حاضر برج آزادي تهران چنين كاركردي را داشته باشد. مهندس حسين امانت در طراحي اين يادبود شهري نه تنها آنرا به منزله دروازه ورودي شهر معرفي نموده است بلكه از مضامين و استعارات در شكلها و اعداد استفاده نموده است بگونه اي كه سعي نموده با استفاده از قوسهاي مازه دار (بيضي ) قبل از اسلام و قوسهاي تيزه دار بعد از اسلام هويت كاملي از تاريخ ايران را به نمايش بگذارد ،ضمن آنكه فرم كلي را از آتشگاههاي نقش رستم الگو برداري كرده است. اين بناي ياد بود بطور روزمره نيز به عنوان موزه تاريخ ايران با امكانات كامل سمعي و بصري به معرفي ويژگيهاي دوره هاي مختلف تاريخ ايران مي پردازد و براي مردم قابل استفاده مي باشد.
3- ً‌ آنچه را كه مردم مي توانند استفاده كنند. به معني وجود و دسترسي واقعي به فضاهاي شهري طي فعاليت هاي روزانه است. در اين خصوص طراحي فضاهايي مي تواند مد نظر قرار گيرد كه با كمك مجسمه هاي شهري به شكلي هدفمند ،ارتباطات روزمره بين مردم را بهتر و موثرتربرقرار سازد. به عنوان مثال با توجه به رده سني، طراحي يك پارك كه با در نظر گرفتن اشكال حروف الفباء يا اشكال هندسي مجسمه هاي حيوانات و از اين قبيل جنبه هاي ارتباطي و آموزشي كودكان را امكان پذير سازد. در اين روش مجسمه هاي شهري در قالب تعريف كاركرد يك فضاي شهري طي فعاليت هاي روزانه قابل دسترسي است.

4- ً آنچه را كه مردم به خاطر مي آورند. ً منظور يادآوري تجارب خاطرات خوب يا سخت گذشته است. ساخت اينگونه از مجسمه هاي شهري تقريباً‌بيشتر ديده ميشود. بطوريكه هدف يادآوري وقايع گذشته كه عموماً بصورت انتزاعي نيز مي باشند ،قصد دارد ارزشهاي ماندگار را در اذهان عمومي حفظ نمايد. از اين نمونه ها مي توان يادبود هايي را كه در كشورهاي مختلف براي يادمان جنگ ودفاع از ميهن ،وقوع انقلاب و تغيير حكومت و از اين قبيل دانست.
5- ً آنچه كه مردم تداعي مي كنند. ً كه مربوط ميشود به جنبه هاي نمادي ،فرهنگي ،تاريخي و معني در فضاهاي شهري بنظر ميرسد بيشترين كاربرد مجسمه هاي شهري با مفاهيم ذكر شده ودرقالب هاي ذيل قابل دسته بندي باشد.
الف : تداعي شخصيت هاي علمي و فرهنگي ،ويژگيهاي شخصيتي اسطوره ها ،قدرت پادشاهان ،…
ب: تداعي مفاهيم و ارزشهاي فرهنگي مانند ديانت ،شجاعت ،حجاب
ج: تداعي اصالت هاي ملي و بومي از فرهنگ گذشته يك كشور يا منطقه
د:تداعي ويژگيهاي شاخص جغرافيايي مانند معرفي نوع پوشش گياهي يك منطقه ،رودخانه ،كوه ،غار ،…

پس از شناسايي ارزشها در امر طراحي مجسمه هاي شهري اصلي ترين مسئله نوع طراحي از ديدگاه رعايت اصول زيبايي شناسي است كه قطعاً‌يك امر تخصصي مي باشد و نبايد مسئوليت آن به افراد بدون تجربه و آگاهي سپرده شود.
شايد اصلي ترين نقدي كه بر طراحي مجسمه هاي شهري مي باشد. نوع بيان ارزشها و تبديل مفاهيم به كالبد و جسم است كه عموماً‌ارائه مفاهيم بطور مستقيم و با صراحت مي باشد. بدون اينكه از استعارات و ايهامات بهره اي برده باشد.

نكات حائز اهميت در طراحي مجسمه هاي شهري
دكتر حسنعلي لقائي ،استاد معماري منظر دانشگاه تهران ، در خصوص زيباسازي و درك شهروندان از محيط شهري مي گويد :ً وقتي انسان در محيطي قرار مي گيرد، با تمام حواس خود محيط پيرامون را درك مي كند. عواملآ ذهني و رواني متفاوتي بر اين فرآيند اداراك محيط تاثير مي گذارند كه موجب درك متفاوت هر شخصي از يك محيط ثابت مي شوند. همچنين درك يك محيط بر اساس تجربيات شخصي و اجتماعي فرد ،معنايي را خلق ميكند كه موجب ارتباط فرد با محيط مي گردد. وقتي صحبت از محيط شهري به ميان مي آيد ،شمار انبوهي از مردم نيز مطرح مي گردند كه هر يك داراي شرايط روحي و ذهني متفاوتي هستند و به تبع اين شرايط درك متفاوتي از محيط شهري خود دارند. پس بايد توجه كرد كه عناصر و محيط هاي شهري به گونه اي طراحي شوند كه در آنها تمامي طيف ها و شرايط حسي - رواني افراد مختلف مورد سنجش و شناخت قرار گرفته باشد. ً
وي مي افزايد : « اولين نكته اي كه در بكارگيري مجسمه در شهر بايد مورد توجه قرار گيرد ،مكان مناسب قرارگيري آن است.مجسمه در مكاني مناسب مي تواند به عنوان عنصري در زيبايي شهر يا خلق معنايي خاص براي شهروندان موفق باشد. بنابراين زماني كه صحبت از به كارگيري يك تنديس براي هويت دادن به يك فضا به ميان مي آيد ،بايد به مكان مناسب براي آن توجه كرد و در اين راه از نظر سنجي از شهروندان كمك گرفت تا رضايت خاطر آنها فراهم شود. (۲)
از ديگر ويژگيهاي مجسمه مي توان به همخواني آن با محيط پيرامون و نزديكي با فضاي فرهنگي ،رعايت اصول هنرهاي تجسمي و مباني حجم سازي ،درك صحيح از رابطه بين فضا و حجم وارتباط تنگاتنگ آن با مكان و محل نصب ، تاكيد بر ويژگيهاي فرهنگي و ملي و توجه به خواست زيبايي شناسي مجسمه ساز ،ارزش دادن «به آثار هنري و حمايت مسئولان شهري از هنرمندان و استفاده از هنر مجسمه سازان بومي هر منطقه از ضرورتهاي ديگري است كه بايد مورد تاكيد قرار گيرد.
نكته ديگر كه در طراحي و نصب مجسمه هاي شهري مهم بنظر ميرسد ابعاد و مقياس مجسمه نسبت به محل نصب آن است.در برخي موارد ديده ميشود كه مجسمه مشاهير ملي كشور با ابعادي كوچك در منطقه اي نصب مي شود كه بدليل سرعت ناظرين اصلاً‌مورد توجه قرار نمي گيرد.


‍پینوشت:
۱ بحريني ،حسين - فرآيند طراحي شهري - انتشارات دانشگاه تهران - چاپ اول 1377
۲ مزنياني ،فهيمه - مجسمه هاي شهري ،زشت ،زيبا ،بلاتكليف - ماهنامه شهرداريها - شماره 39

* عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي قزوين
پژوهشگر دوره دکتری معماری-واحد علوم و تحقیقات

مطالب مرتبط:
● مقاله؛طراحی مجسمه‌های شهری(قسمت‌دوم)
● مقاله؛ طراحی مجسمه های شهری (قسمت اول)

P تبلیغات
دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات در رشته کارشناسی ارشد شهرسازی دانشجو می پذیرد
 مسترکلاس تخصصی ژورنالیسم در حوزه شهر و معماری