:: صفحه‌ی اول     :: درباره‌ی ما     :: تماس با ما
سه شنبه، ۲۴ تير ۱۳۹۹
:: English Section
P گزارش
مقاله؛طراحی مجسمه‌های شهری(قسمت‌دوم)

Jamaleddin Soheyli جمال الدين سهيليتاريخچه مختصر كاربرد مجسمه هاي شهري و عناصر مياني از گذشته تاكنون
دكتر حسين سلطان زاده در كتاب فضاهاي شهري در بافتهاي تاريخي ايران مطرح مي‌نمايد كه منظور از عنصر يا فضاي مياني ،عنصر و فضايي است كه ميان ميدان احداث شده و داراي كاركرد معيني باشد، بنابراين هر عنصر يا فضايي كه به صورت اتفاقي و فكر نشده در ميام ميدان قرار گيرد و در صورت تغيير مكان ،هيچ تغييري در نحوه فعاليتهاي ميدان و برگزاري مراسم درآن روي ندهد از عناصر يا فضاهاي مياني به شمار نمي‌آيد.

براي مثال در وسط بسياري از ميدانهاي محله اي بعضي از شهرها مانند يزد و نايين الوگاههايي (محل افروختن آتش )وجود داشت -اكنون نيز آثا ري از آنها موجود است - كه در بعضي از مراسم ، در آنها آتش مي افروختند. اين فضاها يا عناصر در قديم از تقدس برخوردار بودند. در ميان بعضي از ميدانهاي دوره معاصر نير فضايي طراحي شده وجود دارد كه مجسمه ها و عناصري سمبليك در آنها نصب شده است ، اما اهميت كاركردي اين عناصر و منزلت آن در اعتقادات عامه چندان مهم ،عميق و قابل مقايسه با عناصري مانند الو گاهها نيست. (3)
در دوره پهلوي اول كه شهرهاي ايران به لحاظ شهر سازي شاهد تحولاتي اساسي بوده اند و اصولاً‌طراحي شهري نسبت به قبل از آن با نظارت و دقت بيشتر صورت مي پذيرفته است ،موضوع استفاده از مجسمه ها ي شهري عموماً‌منحصر به ساخت تنديس شاه و برخي از مشاهير ملي شده است ولي در دوره پهلوي دوم با توجه به توسعه معماري و شهرسازي در خصوص مجسمه هاي شهري نمونه هاي متنوع تري با مفاهيم مختلف توسط هنرمندان ساخته و ارائه گرديده است كه عمدتاً‌ مبتني بر مفاهيم ملي گرايي و در برخي موارد مفاهيم آزاد كار شده اند. از مهمترين اين نمونه ها مي توان به برج آ زادي كه به عنوان دروازه شهر مطرح شده ، تنديس اسطوره هاي شاهنامه در ميدان حر تنديس هاي موجود در اطراف موزه هنري هاي معاصر واقع در پارك لاله اشاره كرد ،شايان ذكر است توجه به ساخت و ارائه مجسمه هاي شهري عمدتاً در تهران صورت مي گرفته و در شهر ستانها صرفاً‌به ساخت تنديس شاه اكتفا ميشده است.
پس از پيروزي انقلاب اسلامي تا پايان جنگ بيشترمجسمه هاي شهري يعني در معرفي مفاهيم فضاي دفاع ، شهادت و شجاعت داشته است تا اينكه در سال 1376 براي سياستگذاري و نظارت بر نصب مجسمه هاي شهري شوراي حجم در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بر اساس مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي تشكيل شد. بر اساس اين مصوبه قرار شد تا نمايندگان كليه سازمانها ،وزارتخانه ها و اداراتي كه به نوعي با اين امر مرتبط بوده اند گرد آيند و در خصوص نحوه ساخت و نصب مجسمه و تنديس در شهرها برنامه ريزي كنند.
با آنكه پس از مدتي آيين نامه اي تدوين گرديد و به تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي رسيد ،اما هنوز دستورالعملهاي اجرايي - كه شيوه ها و معيارهايي را مشخص كند تدوين نشده است. روند كار به اين صورت بود كه طرح ها و در خواستهاي بخشهاي مختلف از طريق ادارات ارشاد شهرها جمع آوري و به شوراي حجم فرستاده ميشد تا مورد بررسي و تاييد قرار گيرد. اما به رغم ابلاغ اين مصوبه ،تعدادي از تنديسها بدون دريافت مجوز نصب شده اند و اصول مشخص هم براي ارزيابي آنها وجود نداشته است
مهدي حبيب مقدم ،معاون فني سازمان زيباسازي شهرداري تهران و نماينده وزارت كشور در شوراي حجم ،در خصوص نحوه ارزيابي آثار حجمي مي گويد : ‹‹ اعضاي شوراي حجم ديدگاههاي خود را درباره طرحهاي ارسالي بر اساس تجربياتي كه در اين زمينه داشته اند ارائه و مجسمه ها را به سه دسته عالي ،مطلوب و نامطلوب تقسيم بندي مي كنند. به اين ترتيب آثار عالي به نمايشگاهها و دو سالانه ها معرفي ميگردند و آثار مطلوب مجوز نصب در شهرها را دريافت مي كنند. البته چون معيار مشخصي تدوين نشده است اين ارزيابيها بيشتر متكي بر تجربيات و ديدگاههاي اعضاي شورا است و اعمال سلايق هم در آن نقش دارد. (4)
تحقيق و تجزيه و تحليل وضعيت و موقعيت مجسمه هاي شهري و تهيه شناسنامه احجام تهران ،يكي ديگر از برنامه هاي اداره حجم است تا به اين ترتيب روند شكل گيري مجسمه هاي شهري ،عوامل موثربر آنها ، ارتباط احجام با محيط و معماري پيرامون خود ،نقش مجسمه به عنوان نشانه شهري و شناخت جنس و سبك مجسمه ها مورد بررسي قرار گيرد. همچنين ارتباط با نهادها و سازمانهاي مختلف دولتي كه اقدام به سفارش ،ساخت و نصب مجسمه ميكنند از ديگر برنامه هاي اين اداره است ،تا با ايجاد هماهنگي و ارائه طرحها و ايده هاي مناسب به اين ادارات ،وضعيت احجام و نقش بر جسته هاي شهري بهبود يابد.
برقراري ارتباط با مجامع و انجمنهاي هنري به ويژه انجمن مجسمه سازان و دانشگاهها و نمايشگاههاي دانشجويي ،برنامه ديگر اداره حجم است تا از اين طرايق از ايده ها ،طرحها و مشاركت هنرمندان جوان كشور بهره گيري شود وفضاي حمايت از هنرمندان و گسترش روابط متقابل بين سازمانهاي دولتي و هنرمندان - به عنوان سفارش دهنده و سفارش گيرنده - فراهم آيد. (5)

پینوشت:

3- سلطان زاده ،حسين - فضاهاي شهري در بافتهاي تاريخي ايران - نشر دفتر پژوهشهاي فرهنگي با همكاري شهرداري تهران - چاپ دوم 1372
4- مزيناني ،فهيمه - مجسمه هاي شهري ،زشت ،زيبا ،بلاتكليف - ماهنامه شهرداريها – شماره 39
5- همان

* عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي قزوين
پژوهشگر دوره دکتری معماری-واحد علوم و تحقیقات

مطلب مرتبط:
● مقاله؛ طراحی مجسمه های شهری (قسمت اول)

P تبلیغات
دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات در رشته کارشناسی ارشد شهرسازی دانشجو می پذیرد
 مسترکلاس تخصصی ژورنالیسم در حوزه شهر و معماری