نام نادر خلیلی برای بسیاری از ما و مخصوصاً برای آنان كه با معماری خاك در ارتباطند، نامی آشناست. مردی كه هرچند سالهاست از هیاهوی بازهای بازار معماری فاصله گرفته است اما، هنوز چشم معماری جانش پر بصیرت است و آن چنان كه خود می‌گوید در نیمه راه زندگی از آن مسیر كه همه می‌رفتند، از تمام رقابت ها و سبقت ها و نامها كناره گرفت تا در لایتناهی كویر ایران خویش را بجوید....

«در نیمه راه زندگی از رقابت ها دست شستم و با گامهایی آرام با رؤیاهایم به راه افتادم، رؤیایی درباره ساختن یك خانه ساده خانه ای كه به دست انسان و با اركان اصلی این جهان بنا شود. آب، باد، خاك و آتش . خانه ای با خاك و خشت و آتشی افروخته در آن كه خشت ها در هم آمیزد و دیواره ای سنگ گونه پدید آورد و سرانجام این رؤیاهایم را در عالم حقیقت لمس كردم بدون مسابقه دادن با كسی جز خودم...».

پرفسور نادر خلیلی مبدع طرح خانه های سرامیكی (سیستم خاك و آتش)‌ و ابرخشت (كیسه‌های شنی) تحصیلات معماری خویش را در ایران، تركیه وآمریكا گذراند و پس از چندی به عنوان معماری مستقل در آمریكا آغاز بكار كرد. طی دهه هفتاد قرن بیستم میلادی نادر خلیلی یكی از سرشناس ترین معماران ایرانی با تخصص آسمانخراش ها در ایران و لس آنجلس بود و از سال 1975 است كه خلیلی فعالیت هایش در عرصه معماری را در جهتی متفاوت و با نگاهی دیگرگون پی می گیرد: جستجوی استعداد های بالقوه معماری خاك و خشت ایران برای پاسخگویی به نیازهای زندگی و اسكان در جهان مدرن كنونی. خلیلی 5 سال سوار بر موتور سیكلتش در كویر مركزی ایران معماری خاك این سرزمین را زندگی كرد، معماری كه برآمده از طبیعت است و پایداری اش را وامدار هماهنگی با عناصر اصلی طبیعی :معماری كه نه تنها هرگز خویش را برپروسه های طبیعت تحمیل نكرده بلكه خود جزئی از آن است. با فرمهای ابدی، فرمهایی مقاوم كه با شكستن نور و حرارت خورشید روی منحنی لطیف تاقها و قوسها و گنبدها به سایه آفتاب، گرما و گردش هوا را در خود پاسخ داده است خلیلی در مورد تغییر شیوه اش در معماری می گوید :«و پس از سالها زمانی رسید كه حس كردم كه من دائماً در یك كشاكش هستم. و واقعاً برای مردم كاری نمی كنم.» تجربه زندگی و حضور در عمیقترین لایه های زندگی مردم و معماری بومی این منطقه او را به بینشی فراتر از جریانهای رایج معماری روز رهنمون كرد. نگرشی در مقیاسی وسیعتر :
زمین پهناور،آتش بی پایان و فرمها و فضاهای بی پایان را می توان برای انسان و در خدمت انسان به كار برد تا او آنگونه كه قلبش گواهی می دهد هماهنگ با طبیعت برای خود بسازد و زندگی كند.
و در سكوت و عظمت كویر او با پنج شخصیت ابدی آشنا شد: آب و باد و خاك و آتش ومولانا و زبان معنویتی را آموخت كه در زندگی اندیشه و معماری اش همیشه جاری است.تجسم درك و شعور این معنویت در دنیای كالبدهای معمارانه: ابر خشت و گلتافتن است. طرحی برآمده از خلوص خانه های خشتی كویر ایران، برای نیاز فزآینده انسان امروز به مسكن و حتی طرحی برای خانه هایی در ماورای زمین، خانه های روی ماه و مریخ . مصالح این معماری آب است و آتش است و باد و خاك، و جوهره ی وجودی اش یكتایی این اركان .و پروفسور خلیلی از رهگذر این وحدت وجودی در پی رسیدن به آرمان های خویش است: «معماری برای انسان و در دست انسان»

در سال 1984 جایزه ی «تكنولوژی برتر» از سوی انجمن معماری آمریكا به خاطر سیستم گلتافتن و خانه های سرامیكی به خلیلی تعلق گرفت. مدتی بعد پروژه ی مسكنی برای بی خانمان های پرفسور ایرانی جایزه سال دپارتمان خانه سازی و توسعه شهری (Housing and urban development) را به خود اختصاص داد. تقریباً از سال 1948 است كه بحث سكونت درخارج جو زمین وخصوصاً ماه ومریخ بخش مهمی ازمطالعات و پژوهشهای خلیلی را تشكیل می دهد. در همین سال طرح او برای ساخت مسكن در ماه با سیستم ابرخشت و گلتافتن در ناسا مطرح می شود و از آن زمان او از اعضای تیم تحقیقات طرح سكونت و ساخت و ساز در ماه است. پروفسور خلیلی در سال 1991 موسسه ی Cal-Earth را در بیابان های هسپریا در كالیفرنیا بنیاد نهاد. Cal-Earth موسسه ی آموزشی و پژوهشی ای است كه درآن او و همكارانش تحقیقات و آزمایشهای خود را بر روی نمونه های ابرخشتی و گلتافتن ادامه می دهند.

اما گلتافتن چیست و یك خانه ی سرامیكی چگونه خانه ای است؟ در بخش بعدی این گزارش در مورد این موضوع و سایر روش‌های خلیلی خواهید خواند.