:: صفحه‌ی اول     :: درباره‌ی ما     :: تماس با ما
دوشنبه، ۷ بهمن ۱۳۹۸
:: English Section
P گزارش
معضلات ساخت و ساز پاي صحبت دكتر مهدي محمودي‌

Azar Mohajer - آذر مهاجروقتي صحبت از اقتصاد مسكن و هزينه‌هاي ساخت و ساز مي‌شود، بسياري و شايد اغلب تنها هزينه‌هاي مربوط به مصالح، نيروي انساني و... را در مرحله ساخت مجسم مي‌كنيم و البته به همين شكل هم محاسبات صورت مي‌گيرد. در حالي كه نكات‌ بسيار ريزي در اقتصاد مسكن وجود دارد كه در ارتباط تنگاتنگ با اقتصاد كلان است، نكاتي كه اگر از چشم بسياري دور بماند يا حتي بهره‌برداران به آن عادت كرده باشند، چشم‌ها و ديدگاه عميق يك معمار دانش‌آموخته و در عين حال آشنا به صنعت ساخت و ساز به عنوان يك هنرمند آشنا به فن، از آنها به سادگي نخواهد گذشت.

دكتر مهدي محمودي، معمار دانش‌آموخته در فرانسه تا مقطع دكترا، استاديار دانشكده هنرهاي زيبا و مدرس دانشگاه كه طراحي ساختمان مركز دايره‌المعارف بزرگ اسلامي در دارآباد، ساختمان سازمان بنادر و كشتيراني را در كنار پروژه بندر شهيد رجايي و بسياري آثار ديگر را در كارنامه حرفه‌اي خويش دارددكتر مهدي محمودي، معمار دانش‌آموخته در فرانسه تا مقطع دكترا، استاديار دانشكده هنرهاي زيبا و مدرس دانشگاه كه طراحي ساختمان مركز دايره‌المعارف بزرگ اسلامي در دارآباد، ساختمان سازمان بنادر و كشتيراني را در كنار پروژه بندر شهيد رجايي و بسياري آثار ديگر را در كارنامه حرفه‌اي خويش دارد از جمله اين افراد است. او ديد و برداشت جالب و شايد نو (به معني طرح نشده) در صنعت ساختمان‌سازي به خصوص توليد مسكن ارايه مي‌دهد.
از طراحي تا ساخت...
عجيب نيست يك معمار در اولين نگاه، فضاي يك واحد مسكوني يا يك مجتمع يا محله مسكوني را مدنظر قرار دهد و معايب آنچه امروز به عنوان فضاي مسكوني در اختيار ماست ببيند و گلايه كند.
دكتر محمودي با اعتقاد به روشن بودن پاسخ سوالش مي‌پرسد: <واقعا چه كساني واحدهاي مسكوني را طراحي مي‌كنند؟ چه كساني آنها را مي‌سازند؟> به عقيده او در دوره‌اي كه همه چيز كاملا تخصصي شده و شايد حتي در ميان معماران نيز كساني باشند كه به صورت كاملا خاص، معماري فضاهاي مسكوني را مدنظر قرار مي‌دهند، توليد ساختمان‌هاي مسكوني بدون حضور چنين كساني مي‌تواند تا حد يك فاجعه تلقي شود. دكتر محمودي معتقد است: <شكل‌گيري هر فضايي نياز به معماري دانش‌آموخته و مجرب دارد كه بتواند كاربري فضا را ضمانت كند و هر فضايي بسته به نوع كاربري‌اش لازم است بر اساس قوانين و مقررات مشخص شده در شيوه طراحي آن فضا ساخته شود كه پاسخگو باشد و نياز بهره‌برداران را مرتفع كند. اما آيا به راستي در ساخت و توليد مسكن چنين نكته مهمي مدنظر قرار مي‌گيرد؟ چند درصد از واحدهاي مسكوني كشور ما بر اساس ايده‌ها و طرح‌هاي معماران متعهد و مجرب ساخته مي‌شود؟
با شرايطي كه در حال حاضر بر طراحي ساختمان‌هاي مسكوني حكمفرماست، عجيب نيست مصالح، فضاها، كاربري‌ها و... به هرز بروند. مگر اين كه اين موارد را جزو اتلاف سرمايه در توليد مسكن به شمار نياوريم كه البته اين خود به معني كوته‌انديشي در اين باره است و شايد گمان كنيم همين كه در طراحي يك فضاي مسكوني همه قوانين مربوط به طراحي رعايت شود كافي است كه آن فضا بهترين جا براي زيست انسان‌ها باشد و از تبعات و مسايل بعدي مصون. تبعاتي كه هر كدام به نوعي اتلاف سرمايه را در پي دارند.
مهندس محمودي مي‌گويد: «وقتي در ساخت و سازها از تكنولوژي‌هاي نوين استفاده نمي‌شود، سرمايش و گرمايش فضا، كاركرد قسمت‌هاي مختلف آن و بسياري موارد اين چنيني در نظر گرفته نمي‌شود، گويي ذره ذره كره خاكي را از بين مي‌بريم.»
اين طرز تلقي دكتر محمودي از آنجا نشات مي‌گيرد كه همه ساخت و سازها در كشور ما با استفاده از مصالحي صورت مي‌گيرد كه از منابع كاني و محدود هستند. وي اظهار خوشحالي مي‌كند كه در كشور ما عادت به توليد خانه‌هاي چوبي وجود ندارد وگرنه لابد همه درخت‌ها را تا به حال بريده بوديم!
يكي از مواردي كه در طراحي فضاهاي مسكوني اهميت بسيار دارد، ابعاد و اندازه فضاهاست.وي معتقد است حذف فضاهاي به اصطلاح پرت نمي‌تواند ما به‌ازاي اقتصادي داشته باشد. كوچك‌سازي واحدها و به حداقل رساندن ابعاد فضاهاي مشاعي شايد در نگاه اول اقتصادي ‌باشد، اما در نگاهي كلي و آينده‌نگر اصلا جنبه اقتصادي ندارد.او استدلال مي‌كند: «وقتي فضاهاي عمومي و مشاعي در واحدهاي مسكوني كوچك‌ و كوچك‌تر مي‌شوند، خانه‌ها به سلول‌هايي تبديل مي‌شوند، براي اينكه خانواده‌ها خودشان را در آنها حبس كنند. روابط همسايگي به شكلي در مي‌آيد كه امروز مي‌بينيم، افسردگي‌ها، دلمردگي‌ها و هزار و يك مساله و مشكل ديگر نتيجه همين عملكردها و تصميم‌هاي نادرست به اصطلاح اقتصادي انديشيدن است!» وي به جرات كوچك‌سازي در عرصه مسكن را در بلندمدت به ضرر افراد جامعه و اقتصاد كشور مي‌داند و معتقد است همه مشكلات بعدي از جمله بلوغ زودرس جوانان، ناهنجاري‌ و... از پيامدهاي گوناگون كوچك‌سازي است كه بايد مدنظر قرار بگيرند.
مشكلاتي كه در نوع خود بار اقتصادي گاه غيرقابل جبران در نگاه كلي براي كشور به همراه خواهند داشت.
انفجار جمعيت...!
وقتي ديگر شهر جايي براي اسكان افراد ندارد، آنقدر رشد كرده كه ديگر فضايي خالي براي افراد نمي‌ماند، آن هم با مهاجرت بيش از حد روستاييان و ساكنان شهرهاي كوچك به شهرهاي بزرگ (كه آن هم از تبعات مسائل اقتصادي جامعه است)، شهرها رشد افقي پيدا مي‌كنند. زاغه‌‌نشيني‌ها شكل مي‌گيرد و يا ساخت شهرك‌هايي كه جز ماهيت خوابگاهي، هويت ديگري ندارند.
دكتر محمودي درباره آكندگي شهر از ساختمان مي‌گويد: «وقتي واحدي مسكوني ساخته مي‌شود به اين فكر مي‌كنيم كه كجا و با چه دسترسي‌هايي قرار است افراد در آن زندگي كنند. هزينه‌هاي بسياري كه آنها براي رفت و آمدهايشان متحمل مي‌شوند مدنظر قرار مي‌گيرد؟ آيا تلف شدن عمر افراد در ترافيك هرگز براي مسوولين به معناي نابود شدن سرمايه‌هاي اقتصادي كشور بوده است؟»
وي حتي شهرك‌هاي كوچك و بزرگ اطراف شهرهاي بزرگ را هم به لحاظ اقتصادي مساله‌دار توصيف مي‌كند. اين معمار استاد دانشگاه مي‌گويد: «وقتي شهرها و شهرك‌ها به ناچار شكل مي‌گيرند، هزينه‌‌هاي بسيار صرف مي‌شود تا مهاجريني كه بايد در جاي ديگري با فرهنگ خودشان زندگي كنند، صاحب خوابگاهي شوند براي اسكان زنان و فرزندان و مرداني كه روزها به محل كارشان در شهرهاي بزرگ مي‌روند و شب برمي‌گردند. از مساله رفت و آمدها و هزينه‌هاي ايجاد حمل و نقل مناسب كه بگذريم آيا ارزش زمان و ميزان توانايي توليد و كار در اين افراد مدنظر قرار مي‌گيرد؟»
به نظر مي‌رسد حتي اگر شهرهاي جديد‌ بر اساس معيارها و اصولي كاملا مطابق با نيازهاي انسان‌‌هاي شهرنشين طراحي شوند باز هم بسياري مشكلات همچنان پابرجا خواهد بود، مشكلاتي كه كوچك‌ترين آنها در مجموع بزرگ‌ترين خسارت‌ها را به اقتصاد كشور وارد مي‌كنند.
بحراني به نام <فقدان مهارت>
دكتر محمودي به دليل سابقه اجرايي، با بسياري معضلات واحدهاي مسكوني در زمان ساخت نيز آشنا است.
به عقيده او حلقه گم شده چرخه توليد مسكن در كشور ما به تنهايي بزرگ‌ترين زيان‌ها را به ساخت و ساز وارد مي‌كند. او مي‌گويد: «ما در كشورمان كارگر ماهر در حوزه ساخت و ساز نداريم. همين طور تكنسين‌هاي اجرايي، كارگران هرگز از سطح خود فراتر نمي‌روند و تكنسين‌ها به دليل رسيدن به شرايط مطلوب‌تر اقتصادي به هر زحمتي خود را به مرحله كارشناسي و كارشناسي ارشد مي‌رسانند. به همين دليل اگر در بهترين شكل، نقشه‌ها را طراحان آماده كرده باشند باز هم به جاي اجراي نقشه‌ها به ترتيب اولويت‌ بارها و بارها بخش‌هايي از ساختمان ساخته و سپس تخريب مي‌شوند تا نتيجه حاصل شود. اين يعني اتلاف وقت، انرژي و البته توليد نخاله‌هاي بسيار ساختماني!»
حمل و نقل مصالح بسيار و بعد حمل و نقل نخاله‌ها، نابود كردن آنها و در نهايت ساخت بنايي كه عمر و ماندگاري چنداني ندارد و منابع طبيعي را به هرز داده، حاصل نبود تكنسين‌ها و كارگران ماهر و البته شيوه سنتي حاكم بر ساخت و ساز كشورمان است كه گويي فقط نگاهي تيزبين آن را مي‌بيند و مي‌تواند عواقب آن را درك كند.
انبوه‌سازي در خلا فرهنگ‌سازي‌
كاش همه ماجرا به همين جا ختم مي‌شد، بعد از همه اين بي‌مبالاتي‌ها، فجايع حاصل از آنها يكي يكي آشكار مي‌شود. كوچك‌سازي باعث مي‌شود افراد ديگر به فضاهاي عمومي توجهي نداشته باشند. چون انبوه‌سازي سابقه چنداني در كشور ندارد و كمتر مردم ما عادت به زندگي در مجتمع‌هاي مسكوني دارند، به قول محمودي اصول انبوه زيستي را هم نمي‌شناسند.
جالب اينجاست كه در اين باره حتي قوانين مدوني نيز وجود ندارد كه تكليف خانواده‌ها را روشن كند. دكتر محمودي مي‌گويد< هنوز فرهنگ زندگي در آپارتمان آنقدر جا نيفتاده كه ساكنان طبقه همكف خودشان را نسبت به ايزوگام بام در مثلا طبقه چهارم شريك بدانند، با هزينه‌هاي شارژ مساله دارند، قانوني نيست كه تكليف آنها را روشن كند و از همه بدتر چون فضاهاي داخلي خانه‌ها كوچك و بدون آگاهي و دانش ساخته شده‌اند، از همان ابتدا ساكنان اقدام به بازسازي مي‌كنند. يعني‌ يك بار ديگر ويران كردن و دوباره ساختن، به هرز دادن و تلف كردن>شايد به همين دليل باشد كه بسياري از ما ترجيح مي‌دهيم به جاي خريد يك خانه نوساز خانه‌اي بخريم كه يكي دو سالي از ساخت آن گذشته باشد و يكي همه هزينه‌هاي مربوط به سمبل كاري سازندگان را پرداخته و معايب را رفع كرده است!
با همين ديدگاه نه فقط از مرحله ساخت و ساز تا بدينجا، كه حتي در تمام طول مدت بهره‌برداري از ساختمان (كه البته در كشور ما چندان هم طولاني نيست) مشكلات پي در پي ضرر و زيان‌هاي بسيار ايجاد مي‌كنند. همه اين مسائل ريز را در كنار هم كه بگذاريم، انبوهي از مسائل را مي‌بينيم كه دست به دست هم مي‌دهند تا سرمايه‌هاي جبران ناشدني كشور را به نابودي بكشانند! ديگر چه رسد به خلاها و نقصان‌هاي بزرگ! اينجاست كه جمله معروف دكتر محمودي «چهار ديواري اختياري نيست» مفهوم وسيع و عميقش را نشان مي‌دهد.


P تبلیغات
دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات در رشته کارشناسی ارشد شهرسازی دانشجو می پذیرد
 مسترکلاس تخصصی ژورنالیسم در حوزه شهر و معماری